Kort antwoord: Een Nederlandse karaktereigenschap die met een X begint, bestaat vrijwel niet. De woordenboeken kennen er maar twee: xenofoob (bang of afkerig van vreemdelingen en het onbekende, negatieve lading) en xenofiel (juist gefascineerd door en open voor andere culturen, positieve lading). Allebei zijn ze afgeleid uit het Grieks. Moet het woord per se met een X beginnen, dan kies je xenofiel als positief antwoord. Mag de X ook ergens middenin het woord staan, dan heb je veel meer keuze, denk aan flexibel of exact.
Welke twee woorden zijn er echt?
- Xenofoob: iemand die angstig of vijandig reageert op vreemdelingen of het onbekende. Wordt bijna altijd negatief gebruikt.
- Xenofiel: iemand die juist nieuwsgierig is naar en houdt van andere culturen en het onbekende. Positief bedoeld.
Hoe komt het dat de X zo zeldzaam is aan het begin van een woord?
De X maakt geen deel uit van het klanksysteem waarmee het Nederlands van oorsprong is opgebouwd. Vrijwel alle woorden die ermee beginnen zijn geleend uit het Grieks of uit internationaal vakjargon: xylofoon, xerografie, xenon. Karaktereigenschappen ontstaan meestal in de spreektaal van alledag, en daar duikt de X simpelweg niet op. Dat verklaart waarom er zo weinig bijvoeglijke naamwoorden met een X bestaan die iets zeggen over iemands persoonlijkheid.
Andere optie: woorden met een X erin
Voor een woordspel of lijstje waarbij de X ergens in het woord mag staan, is de keuze veel ruimer:
- Flexibel
- Expressief
- Extravert
- Exact
- Complex
- Relaxed
Tip voor een sollicitatiegesprek of woordspel
Geef gewoon toe dat er geen alledaagse, positieve eigenschap bestaat die met een X begint, en noem daarna flexibel of expressief. Daarmee laat je zien dat je de taal goed kent in plaats van dat je een woord verzint dat niet bestaat. Wil je toch echt met de letter X beginnen, dan is xenofiel het enige oprecht positieve antwoord.
De betekenissen zijn na te slaan op nl.wiktionary.org en in de Woordenlijst Nederlandse Taal. Achtergrond over taalregels en leenwoorden vind je bij onzetaal.nl en taaladvies.net.
